Historie

Het witte Kerkje in 1960
Het witte Kerkje in 1960

– In de 15e eeuw werd direct ten zuiden van Roermond, in het tussen Roer en Maas gelegen gebied dat pas later ‘Voorstad St. Jacob’ of kortweg ‘Voorstad’ is gaan heten, een Jacobuskapel gebouwd. Een Jacobusbroederschap, namelijk de ‘Broederschap van St. Jacob over de Brug’ had in 1439 toestemming gekregen voor de stichting van een gecombineerde H. Kruis, St. Jan en Jacobuskapel, ter vervanging van een omstreeks 1388 afgebroken Kruiskapel. Dit plan kwam echter pas in 1456 tot uitvoering, waarbij de kapel alleen aan St. Jacob werd gewijd. Op de stadsplattegrond van Jacob van Deventer uit ca. 1554 is de kapel in symboolvorm duidelijk zichtbaar. Het bouwsel ging rond 1580, waarschijnlijk door oorlogsgeweld, weer verloren. Tot in de 18e eeuw waren de fundamenten ervan nog wel zichtbaar. Omdat de 15e-eeuwse Voorstadkapel feitelijk maar kort heeft bestaan en onder de parochie St. Odiliënberg ressorteerde, is er geen directe relatie met de in de 20e eeuw in Voorstad gebouwde bijkerk van St. Jacob.

– In de Voorstad werd in 1940 door deken Rhoen een nieuwe bakstenen Jacobuskapel of bijkerk gesticht, ten behoeve van het rectoraat Voorstad. In de volksmond het ‘Witte Kerkje’ genoemd. Ze was door architect Joseph Franssen ontworpen. Per 1 oktober 1998 werd het gebouwtje weer aan de eredienst onttrokken. Het bisdom verhuurt het sindsdien aan de Stichting het Witte Kerkje ten behoeve van de wijkvereniging.

Gedenksteen Het Witte Kerkje

– Voorstad en Vismarkt vormen samen de St. Jacobsput, waarmee in het lokale spraakgebruik niet alleen de watervoorziening maar ook het territoir en zijn bewoners (‘putgemeenschap’; thans wijkvereniging) eromheen wordt bedoeld. De naam is ontleend aan het gegeven dat de St. Jacobskapel of -kerk in het ‘putgebied’ ligt. De oudste vermelding van de put dateert van 1792. Tot voor kort bestond er een jaarlijkse putprocessie naar O.L. Vrouw in ’t Zand (Roermond, dl. 3).

– De Christoffelkathedraal van Roermond bevat een gotische Jacobskapel die in de loop van de 15e eeuw werd gerealiseerd. In 1999 werd deze kapel van binnen geheel heringericht. Op de feestdag van de patroonheilige, 25 juli, 1999 werd de kapel opnieuw ingezegend. Ze is tussen 1 april en 1 november dagelijks na 14.00 uur opengesteld. In de kapel is een drieluik als altaarstuk geplaatst, bestaande uit drie geschilderde panelen: de kruisafnamescène, geflankeerd door stadspatroon Christoffel en patroon Jacobus. Ze zijn van de hand van de Roermondse kunstenaar Albin Windhausen (1863-1946). Verder bevat de ruimte enkele bidstoelen en een tafel met informatie over Santiago de Compostela alsmede een kaart met de route van Roermond naar Santiago.

Tegen de binnenmuur van de kapel zijn rondom de nis met de Jacobusarmreliek omgeveer 150 verschillende reliektheca’s van andere heiligen uit de algemene reliekenschat van de kathedraal bevestigd. Verder is er een vaandel met stok uit de jaren vijftig van de 20e eeuw neergezet, waarop Jacobus, het Witte Kerkje en de Voorstad zijn afgebeeld en de teksten ‘S. Jacobus Roermond’ en ‘Witte Kerkje Voorstad’ zijn geborduurd.

Tekening door Piet de Heer (1955)
Tekening door Piet de Heer (1955)

– De St. Jacobuskapel zal in 2004 worden voorzien van vier gebrandschilderde glas-in-loodramen met taferelen uit het leven van St. Jacobus, naar een ontwerp van L. Reihs van atelier Flos in Steyl.

– Vanwege de komst van pelgrims sinds 1999 heeft de Roermondse broederschap onderzocht of het Witte Kerkje als gasthuis voor passerende pelgrims zou kunnen fungeren, maar uiteindelijk heeft men onder de sacristie van de kathedraal een eenvoudige overnachtingsplaats (‘refugio’) gemaakt.